|
|
@@ -0,0 +1,236 @@ |
|
|
|
|
|
\documentclass{lecture} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{document} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem}[Bedeutung des Existenzsatz von Peano] |
|
|
|
|
|
Für die lokale Lösbarkeit des Systems $y' = f(t,y)$ reicht |
|
|
|
|
|
die Stetigkeit der rechten Seite. Aber auch wenn $f(t,y)$ auf einem |
|
|
|
|
|
Streifen $[a,b] \times \R^{n}$ stetig ist, kann nicht erwartet werden, dass die Lösung |
|
|
|
|
|
der AWA im Intervall $[a,b]$ definiert ist. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Zum Beispiel: $y' = 1 + y^2$. $f(t,y) = 1 + y^2$ ist stetig auf $\R \times \R$. Als Lösung |
|
|
|
|
|
folgt $y = \tan(t + c)$, denn |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
y' = \frac{1}{\cos^2(t+c)} = \frac{\cos^2(t+c) + \sin^2(t+c)}{\cos^2(t+c)} |
|
|
|
|
|
= 1 + \tan^2(t+c) = 1 + y^2 |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
Das heißt Lösungen sind nur in Intervallen der Länge $\pi$ definiert. Der Satz von Peano |
|
|
|
|
|
macht eine Aussage über die Größe des Existenzintervalls (die nur von Stetigkeitseigenschaften |
|
|
|
|
|
von $f(t,x)$ abhängig ist). |
|
|
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
\begin{figure}[h] |
|
|
|
|
|
\label{fig:tan-dgl-solution} |
|
|
|
|
|
\centering |
|
|
|
|
|
\begin{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\begin{axis}% |
|
|
|
|
|
[default 2d plot, |
|
|
|
|
|
ymax=4, |
|
|
|
|
|
ymin=-4, |
|
|
|
|
|
xmin=-4, |
|
|
|
|
|
xmax=4, |
|
|
|
|
|
xtick={-3.14, -1.57, 0, 1.57, 3.14}, |
|
|
|
|
|
xticklabels={$\pi$, $-\frac{\pi}{2}$, $0$, $\frac{\pi}{2}$, $\pi$} |
|
|
|
|
|
] |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=1.58:4.70,samples=100,smooth,red] {tan(deg(x))}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-1.56:1.56,samples=100,smooth,red] {tan(deg(x))}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-4.72:-1.58,samples=100,smooth,red] {tan(deg(x))}; |
|
|
|
|
|
\end{axis} |
|
|
|
|
|
\end{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\caption{Lösung $y = \tan(t+c)$ nur in Intervallen der Länge $\pi$ definiert.} |
|
|
|
|
|
\end{figure} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Fortsetzungssatz] |
|
|
|
|
|
Sei $f(t,x)$ stetig auf $D \subseteq \R \times \R^{n}$, $D$ abgeschlossen und $(t_0, y_0) \in D$. |
|
|
|
|
|
Sei weiter $y(t)$ Lösung der AWA für $t \in [t_0 - T, t_0 + T]$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dann ist $y$ nach rechts und links auf ein maximales Existenzintervall $I_{\text{max}} = (t_0 - T^{*}, t_0 + T^{*})$ |
|
|
|
|
|
bis zum Rand von $D$ (stetig diff'bar) fortsetzbar. |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Wiederholte Anwendung des Satz von Peano (siehe R.R. S. 111). |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
|
|
Die maximal fortgesetzten Lösungen nach links und rechts laufen bis der Graph von $y$ an |
|
|
|
|
|
den Rand von $D$ stößt. Dabei ist es möglich, dass |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\text{Graph}(y) = \{ (t, y(t)) , t \in I_{\text{max}}\} |
|
|
|
|
|
\] unbeschränkt ist, weil $t \to t_0 + T^{*} = \infty$ oder |
|
|
|
|
|
$\Vert y(t) \Vert \xrightarrow{t \to t_0 + T^{*}} \infty$. |
|
|
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{korollar}[Globale Existenz] |
|
|
|
|
|
Sei $f(t,x)$ auf ganz $\R \times \R^{n}$ definiert und stetig. Seien alle lokalen Lösungen |
|
|
|
|
|
$y(t)$ beschränkt durch eine stetige Funktion $\rho\colon \R \to \R$ mit |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert y(t) \Vert \le \rho(t), \quad t \in [t_0 - T, t_0 + T] |
|
|
|
|
|
.\] Dann ist $y$ fortsetzbar auf ganz $\R$. |
|
|
|
|
|
\end{korollar} |
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Wegen der Schranke, kann keine lokale Lösung auf einem beschränkten Zeitintervall |
|
|
|
|
|
einen unbeschränkten Graphen haben. Also ist $y$ fortsetzbar auf ganz $\R$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Regularitätssatz] |
|
|
|
|
|
Sei $y$ eine Lösung der AWA $y' = f(t,y)$ auf dem Intervall $I$ und |
|
|
|
|
|
sei $f \in C^{m}(D)$ mit $m \ge 1$. Dann gilt $y \in C^{m+1}(I)$. |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Da $y(t)$ Lösung, folgt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
y(t) = y_0 + \int_{t_0}^{t} f(s,y(s)) \d s, \quad t \in I |
|
|
|
|
|
.\] Sei nun $f \in C^{1}(D)$. Dann ist $y$ zweimal stetig differenzierbar |
|
|
|
|
|
mit |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
y''(t) = \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} f(t, y(t)) |
|
|
|
|
|
= \underbrace{\frac{\partial}{\partial t} f(t, y(t))}_{\text{stetig}} |
|
|
|
|
|
+ \underbrace{\frac{\partial}{\partial y} f(t, y(t))}_{\text{stetig}} |
|
|
|
|
|
\underbrace{\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}t}}_{= f \text{ also stetig}} |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
Durch Wiederholung dieses Arguments folgt $y \in C^{m+1}$ falls $f \in C^{m}(D)$ ist. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bsp} |
|
|
|
|
|
Was kann passieren, falls $f(t,x)$ nicht stetig ist? Beispiel: Coulomb Reibung. Sei |
|
|
|
|
|
$c > 0$ und $v(0) = v_0$. |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
\dot{s} &= v \\ |
|
|
|
|
|
\dot{v} &= -c \cdot \text{sign}(v) |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
Lösung: $v(t) = v_0 - ct$. Lösungen der DGL existieren ab $t = \frac{v_0}{c}$ nicht. |
|
|
|
|
|
Abhilfe: Philipov Regel (siehe Literatur). |
|
|
|
|
|
\begin{figure}[h] |
|
|
|
|
|
\centering |
|
|
|
|
|
\begin{tikzpicture}[declare function={f(\x) = -2;}] |
|
|
|
|
|
\begin{axis}% |
|
|
|
|
|
[%minor tick num=4, |
|
|
|
|
|
%grid style={line width=.1pt, draw=gray!10}, |
|
|
|
|
|
%major grid style={line width=.2pt,draw=gray!50}, |
|
|
|
|
|
axis lines=middle, |
|
|
|
|
|
legend pos=outer north east, |
|
|
|
|
|
%enlargelimits={abs=0.2}, |
|
|
|
|
|
%ymax=5, |
|
|
|
|
|
%ymin=0 |
|
|
|
|
|
width=0.6\textwidth, % Overall width of the plot |
|
|
|
|
|
axis equal image, % Unit vectors for both axes have the same length |
|
|
|
|
|
view={0}{90}, % We need to use "3D" plots, but we set the view so we look at them from straight up |
|
|
|
|
|
xmin=0, xmax=2, % Axis limits |
|
|
|
|
|
ymin=-1.1, ymax=1.1, |
|
|
|
|
|
domain=0:2, y domain=-1:1, % Domain over which to evaluate the functions |
|
|
|
|
|
xtick=\empty, ytick={1}, % Tick marks |
|
|
|
|
|
xticklabels={$t_0$}, |
|
|
|
|
|
yticklabels={$v_0$}, |
|
|
|
|
|
xlabel=$t$, |
|
|
|
|
|
ylabel=$v$, |
|
|
|
|
|
samples=7, % How many arrows? |
|
|
|
|
|
] |
|
|
|
|
|
\addplot3[ |
|
|
|
|
|
y domain=1:0.1, |
|
|
|
|
|
gray, |
|
|
|
|
|
quiver={ |
|
|
|
|
|
u={1}, v={-2}, % End points of the arrows |
|
|
|
|
|
scale arrows=0.1, |
|
|
|
|
|
every arrow/.append style={ |
|
|
|
|
|
-latex % Arrow tip |
|
|
|
|
|
}, |
|
|
|
|
|
}] (x,y+0.1,0); |
|
|
|
|
|
\addplot3[ |
|
|
|
|
|
forget plot, |
|
|
|
|
|
y domain=-1:-0.1, |
|
|
|
|
|
gray, |
|
|
|
|
|
quiver={ |
|
|
|
|
|
u={1}, v={2}, % End points of the arrows |
|
|
|
|
|
scale arrows=0.1, |
|
|
|
|
|
every arrow/.append style={ |
|
|
|
|
|
-latex % Arrow tip |
|
|
|
|
|
}, |
|
|
|
|
|
}] (x, y-0.1,0); |
|
|
|
|
|
\addlegendentry{$f(t,v) = - c \cdot \text{sign}(v)$} |
|
|
|
|
|
\addplot[blue, domain=0:1] {2 - 2*x}; |
|
|
|
|
|
\addlegendentry{$v^{(1)}(t) = - c + v_0^{(1)}$} |
|
|
|
|
|
\addplot[forget plot, blue, domain=0:0.5] {1 - 2*x}; |
|
|
|
|
|
\addplot[red, domain=0:0.75] {-1.5 + 2*x}; |
|
|
|
|
|
\addlegendentry{$v^{(2)}(t) = + c + v_0^{(2)}$} |
|
|
|
|
|
\end{axis} |
|
|
|
|
|
\end{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\caption{Mögliche Lösungen der DGL $\dot{v} = - c \cdot \text{sign}(v)$ mit |
|
|
|
|
|
$v_0^{(1)} > 0$ und $v_0^{(2)} < 0$. Ab $t = \frac{v_0}{c}$ existiert keine Lösung.} |
|
|
|
|
|
\end{figure} |
|
|
|
|
|
\end{bsp} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bsp}[Uneindeutigkeit von AWA] |
|
|
|
|
|
Sei $y' = f(t,y) \coloneqq \sqrt{|y(t)|}$ mit $y(t_0) = y_0$. Es |
|
|
|
|
|
ist $f(t,y)$ stetig auf $\R \times \R$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Für $y_0 \ge 0$ gilt $\forall t_0 \in \R$: |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
y(t) &= \frac{(t-t_0 + 2 \sqrt{y_0})^2}{4} \qquad t_0 - 2 \sqrt{y_0} \le t < \infty |
|
|
|
|
|
\intertext{Für $y_0 \le 0$ gilt $\forall t_0 \in \R$:} |
|
|
|
|
|
y(t) &= - \frac{(t-t_0 - 2 \sqrt{-y_0})^2}{4} \qquad -\infty < t \le t_0 + 2 \sqrt{-y_0} |
|
|
|
|
|
\intertext{Für $y_0 = 0$ ist jedoch $\forall t_0 \in \R$ auch} |
|
|
|
|
|
y(t) &= 0 |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
eine Lösung der AWA. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Falls $y_0 > 0$ oder $y_0 < 0$ ist $y(t; t_0, y_0)$ eindeutig bestimmt, aber für $y(t_0) = 0$ |
|
|
|
|
|
existieren unendlich viele Lösungen. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{figure}[h] |
|
|
|
|
|
\begin{subfigure}[b]{.5\linewidth} |
|
|
|
|
|
\begin{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\begin{axis}% |
|
|
|
|
|
[default 2d plot, |
|
|
|
|
|
grid=none, |
|
|
|
|
|
ymax=10, |
|
|
|
|
|
ymin=-10, |
|
|
|
|
|
xmin=-10, |
|
|
|
|
|
xmax=20, |
|
|
|
|
|
xtick={6}, ytick={4,-4}, |
|
|
|
|
|
yminorticks=false, |
|
|
|
|
|
minor tick style={draw=none}, |
|
|
|
|
|
xticklabels={$t_0$}, yticklabels={$y_0$, $y_0$} |
|
|
|
|
|
] |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=2:10,samples=100,smooth,red] {((x-6+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-10:10,samples=100,smooth,blue] {-((x-6-4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[dashed,domain=10:20,samples=100,smooth,red] {((-(x-6)+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[dashed,domain=-10:2,samples=100,smooth,blue] {-((x-6+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\end{axis} |
|
|
|
|
|
\end{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\caption{Lösungen für $y_0 > 0$ (rot) bzw. $y_0 < 0$ (blau) und ihre Fortsetzungen.} |
|
|
|
|
|
\end{subfigure} |
|
|
|
|
|
\begin{subfigure}[b]{.5\linewidth} |
|
|
|
|
|
\begin{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\begin{axis}% |
|
|
|
|
|
[default 2d plot, |
|
|
|
|
|
grid=none, |
|
|
|
|
|
ymax=10, |
|
|
|
|
|
ymin=-10, |
|
|
|
|
|
xmin=-10, |
|
|
|
|
|
xmax=20, |
|
|
|
|
|
xtick={6}, ytick=\empty, |
|
|
|
|
|
xticklabels={$t_0$} |
|
|
|
|
|
] |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-2:14,samples=100,smooth,orange] {0}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=14:20,samples=100,smooth,orange] {((x-18+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-20:-2,samples=100,smooth,orange] {-((x+6-4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=2:10,samples=100,smooth,blue] {0}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=10:20,samples=100,smooth,blue] {((x-14+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-20:2,samples=100,smooth,blue] {-((x+2-4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=4:8,samples=100,smooth,red] {0}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=8:20,samples=100,smooth,red] {((x-12+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\addplot[domain=-20:4,samples=100,smooth,red] {-((x-4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
%\addplot[dashed,domain=10:20,samples=100,smooth,red] {((-(x-6)+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
%\addplot[dashed,domain=-10:2,samples=100,smooth,blue] {-((x-6+4)^2)/4}; |
|
|
|
|
|
\end{axis} |
|
|
|
|
|
\end{tikzpicture} |
|
|
|
|
|
\caption{Für $y_0 = 0$ existieren beliebig viele zusammengesetzte Lösungen.} |
|
|
|
|
|
\end{subfigure} |
|
|
|
|
|
\end{figure} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Beobachtung: $f(t,x)$ ist stetig auf $\R \times \R$, aber $f(t,x)$ ist nicht Lipschitz stetig |
|
|
|
|
|
in $(t,0)$ $\forall t \in \R$. |
|
|
|
|
|
\end{bsp} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\end{document} |