Aktuelles PDF gibt's auch hier: https://flavigny.de/lecture/pdf/analysis2 zum bequemeren Lesen.
Du kannst nicht mehr als 25 Themen auswählen Themen müssen entweder mit einem Buchstaben oder einer Ziffer beginnen. Sie können Bindestriche („-“) enthalten und bis zu 35 Zeichen lang sein.

309 Zeilen
14KB

  1. \documentclass{lecture}
  2. \begin{document}
  3. Jetzt: Fourier Analysis!
  4. \section{Der Funktionen-Raum \texorpdfstring{$R[a,b]$}{\textit{R[a,b]}}}
  5. \begin{definition}
  6. Eine Funktion $f\colon [a,b] \to \mathbb{C}$, $[a,b] \subset \R$ heißt
  7. Riemann-integrierbar auf $[a,b]$, falls $\text{Re}(f)$ und
  8. $\text{Im}(f)$ Riemann-integrierbar sind.
  9. Man setzt
  10. \[
  11. \int_{a}^{b} f(x) \d x \coloneqq \int_{a}^{b} \text{Re} f(x) \d x + i \int_{a}^{b} \text{Im} f(x) \d x
  12. .\]
  13. \end{definition}
  14. \begin{bem}
  15. \begin{enumerate}
  16. \item Analog: Definitionen von uneigentlichen Riemann-integralen für
  17. komplexwertige Funktionen
  18. \item Die Rechenregeln f+r das reelle Riemann-integral übertragen sich auf komplexwertige
  19. Integrale, insbesondere gilt:
  20. \begin{align*}
  21. \int_{a}^{b} \overline{f(x)} \d x &= \int_{a}^{b} \left( \text{Re}f(x) - i \cdot \text{Im}f(x) \right) \d x \\
  22. &= \int_{a}^{b} \text{Re}f(x) \d x - i \int_{a}^{b} \text{Im}f(x) \d x \\
  23. &= \overline{\int_{a}^{b} f(x) \d x }
  24. .\end{align*}
  25. \end{enumerate}
  26. \end{bem}
  27. \begin{definition}
  28. Eine Funktion $f\colon [a,b] \to \mathbb{K}$ ($\mathbb{K} = \R$ oder $\mathbb{K} = \mathbb{C}$)
  29. heißt stückweise stetig, falls
  30. \begin{enumerate}[1)]
  31. \item $f$ in $[a,b]$ bis auf endlich viele Ausnahmestellen stetig und beschränkt ist.
  32. \item in jeder dieser Unstetigkeitsstellen $\xi \in [a,b]$ die links- bzw.
  33. rechtsseitigen Grenzwerte
  34. \[
  35. f(\xi_{\pm}) \coloneqq \lim_{h \searrow 0} f(\xi \pm h)
  36. .\] existieren. Für $\xi \in (a,b)$ wird
  37. \[
  38. f(\xi) \coloneqq \frac{f(\xi_{-}) + f(\xi_{+})}{2}
  39. .\] gesetzt.
  40. \end{enumerate}
  41. \end{definition}
  42. \begin{bem}
  43. Stückweise stetige Funktionen sind Riemann-integrierbar.
  44. Die Menge der in diesem Sinne auf $[a,b]$ stückweise stetigen (Riemann-integrierbaren)
  45. Funktionen bilden einen Vektorraum $R[a,b]$.
  46. \end{bem}
  47. \begin{definition}
  48. Wir definieren
  49. \[
  50. (f, g) \coloneqq \int_{a}^{b} f(x) \overline{g(x)} \d x \qquad (\text{,,Sesquilinearform``})
  51. .\] Dies ist wohldefiniert da für $f, g \in R[a,b]$ das Produkt $f(x) \cdot \overline{g(x)} \in R[a,b]$ ist.
  52. \end{definition}
  53. \begin{definition}[Skalarprodukt]
  54. Sei $V$ Vektorraum über $\mathbb{K}$. Die Abbildung $<\cdot, \cdot >\colon V \times V \to \mathbb{K}$
  55. heißt Skalarprodukt auf $V$, falls $\forall u, v, w \in V$ und $\alpha \in \mathbb{K}$ gilt:
  56. \begin{enumerate}[(S1)]
  57. \item $\langle v, u\rangle = \overline{\langle u, v\rangle}$ (Symmetrie,
  58. hermitesch falls $\mathbb{K} = \mathbb{C}$
  59. symmetrisch falls $\mathbb{K} = \R$)
  60. \item $\langle\alpha v, u\rangle = \alpha \langle v, u\rangle$ \\
  61. $\langle v, \alpha u\rangle = \overline{\alpha}\langle v, u\rangle$ \\
  62. $\langle v, u + w\rangle = \langle v, u\rangle + \langle v, w\rangle$ \\
  63. $\langle v + u, w\rangle = \langle v, w\rangle + \langle u, w\rangle$
  64. \item Positivdefinitheit: $\langle v, v \rangle \ge 0$ \\
  65. $\langle v, v \rangle = 0 \iff v = 0$
  66. \end{enumerate}
  67. \end{definition}
  68. \begin{bem}
  69. Auf $R[a,b]$ besitzt $(\cdot , \cdot )$ die Eigenschaften eines Skalarprodukts, denn
  70. es gilt $\forall \alpha, \beta \in \mathbb{C}$, $\forall f, g \in R[a,b]$, $f_1, f_2 \in R[a,b]$,
  71. $g_1, g_2 \in R[a,b]$:
  72. \begin{enumerate}[(1)]
  73. \item $(\alpha f_1 + \beta f_2, g) = (\alpha f_1, g) + (\beta f_2, g) = \alpha (f_1, g) + \beta (f_2, g)$
  74. \item $(f, \alpha g_1 + \beta g_2) = (f, \alpha g_1) + (f, \beta g_2) = \overline{\alpha}(f, g_1) + \overline{\beta} (f, g_2)$
  75. \item $\displaystyle (f, g)
  76. = \int_{a}^{b} f \cdot \overline{g} \d x
  77. = \int_{a}^{b} \overline{\overline{f} g} \d x
  78. = \overline{\int_{a}^{b} \overline{f} g} \d x
  79. = \overline{\int_{a}^{b} g \overline{f} \d x }
  80. = \overline{(g, f)}$
  81. \item $(f,f) = \displaystyle \int_{a}^{b} f \overline{f} \d x = \int_{a}^{b} |f(x)|^2 \d x \ge 0$
  82. \item Aus (4) und der Definition von $R[a,b]$ folgt: $(f,f) = 0 \implies f \equiv 0$ auf $[a,b]$.
  83. \end{enumerate}
  84. $(\cdot , \cdot )$ wird auf $R[a,b]$ $L^2$-Skalarprodukt genannt.
  85. \end{bem}
  86. \begin{lemma}
  87. Für ein $L^2$-Skalarprodukt $(\cdot , \cdot )$ auf $R[a,b]$ gilt die Cauchy-Schwarz Ungleichung:
  88. \[
  89. |(f,g)|^2 \le (f,f)\cdot (g,g)
  90. .\]
  91. \end{lemma}
  92. \begin{proof}
  93. \begin{enumerate}[1)]
  94. \item Falls $g \equiv 0$ gilt trivialerweise
  95. \[
  96. |(f,g)|^2 = 0 = (f,f) \cdot (g,g)
  97. .\]
  98. \item Falls $g \not\equiv 0$, sei $\alpha \in \mathbb{K}$ beliebig
  99. \[
  100. 0 \le (f + \alpha g, f + \alpha g) = (f,f) + \alpha(g,f) + \overline{\alpha}(f,g)
  101. + \alpha \cdot \overline{\alpha}(g,g)
  102. .\] Setze $\alpha \coloneqq - \frac{(f,g)}{(g,g)} = - \frac{\overline{(g,f)}}{(g,g)}$. Dann gilt
  103. \begin{align*}
  104. 0 &\le (f,f) - \frac{(f,g) \cdot (g, f)}{(g,g)} - \frac{(g, f) \cdot (f,g)}{(g,g)}
  105. + \frac{(f,g)(g,f)(g,g)}{(g,g)(g,g)} \\
  106. &= (f,f) - \frac{(f,g)(g, f)}{(g,g)} \\
  107. &= (f,f) - \frac{\overline{(f,g)}(f,g)}{(g,g)} \\
  108. &= (f,f) - \frac{|(f,g)|^2}{(g,g)} \\
  109. \implies 0 &\le (f,f)(g,g) - |(f,g)|^2
  110. .\end{align*}
  111. \end{enumerate}
  112. \end{proof}
  113. \begin{definition}[$L^2$-Norm]
  114. Das $L^2$-Skalarprodukt $(\cdot , \cdot )$ induziert die $L^2$-Norm auf $R[a,b]$ mit
  115. \[
  116. \Vert f \Vert = \Vert f \Vert_{L^2} \coloneqq (f,f)^{\frac{1}{2}} = \left(\int_{a}^{b} f \cdot \overline{f} \d x\right)^{\frac{1}{2}}
  117. .\]
  118. \end{definition}
  119. \begin{bem}
  120. Normeigenschaften von $L^2$ auf $R[a,b]$ sind erfüllt:
  121. \begin{enumerate}[(N1)]
  122. \item Definitheit: $\Vert f \Vert = 0 \implies (f,f) = 0 \implies f = 0$ auf $[a,b]$
  123. \item Homogenität: $\Vert \alpha f \Vert = (\alpha f, \alpha f)^{\frac{1}{2}} = (|\alpha|^2 (f,f))^{\frac{1}{2}} = |\alpha| \cdot \Vert f \Vert$
  124. \item Dreiecksungleichung:
  125. \begin{align*}
  126. \Vert f + g \Vert &= (f + g, f + g)^{\frac{1}{2}} \\
  127. &= \left( \Vert f \Vert^2 + (f,g) + (g,f) + \Vert g \Vert^2 \right)^{\frac{1}{2}} \\
  128. &\stackrel{\text{CSU}}{\le} \left( \Vert f \Vert^2 + 2 \Vert f \Vert \Vert g \Vert
  129. + \Vert g \Vert^2\right)^{\frac{1}{2}} \\
  130. &= \Vert f \Vert + \Vert g \Vert
  131. .\end{align*}
  132. \end{enumerate}
  133. \end{bem}
  134. \begin{definition}[Konvergenz im Quadratischen Mittel ($L^2$-Konvergenz)]
  135. Seien $f_n \in R[a,b], n \in \N, f \in R[a,b]$. $f_n$ konvergiert gegen $f$ im Quadratischen
  136. Mittel $f_n \xrightarrow[L^2]{n \to \infty}$, wenn gilt
  137. \[
  138. \Vert f_n - f \Vert_{L^2} \xrightarrow{n \to \infty} 0
  139. .\] Das heißt, dass die quadratische Abweichung zwischen $f_n$ und $f$ gegen Null konvergiert:
  140. \[
  141. \int_{a}^{b} |f_n(x) - f(x)|^2 \d x \xrightarrow{n \to \infty} 0
  142. .\]
  143. \end{definition}
  144. \begin{bem}
  145. \begin{enumerate}[(1)]
  146. \item Es gilt:
  147. \[
  148. \Vert f_n - f \Vert_{L^2}^2 = \int_{a}^{b} |f_n(x) - f(x)|^2 \d x
  149. \le \Vert f_n - f \Vert_{\infty}^2 (b-a)
  150. .\] Damit folgt
  151. \[
  152. \Vert f_n - f \Vert_{\infty} \xrightarrow{n \to \infty} 0
  153. \implies \Vert f_n - f \Vert_{L^2} \xrightarrow{n \to \infty} 0
  154. .\]
  155. Die Umkehrung gilt i.A. nicht! Beispiel: $f_n(x) \coloneqq x^{n}$, $x \in [-1, 1]$
  156. \begin{figure}[h!]
  157. \centering
  158. \begin{tikzpicture}
  159. \begin{axis}%
  160. [grid=both,
  161. minor tick num=4,
  162. grid style={line width=.1pt, draw=gray!10},
  163. major grid style={line width=.2pt,draw=gray!50},
  164. axis lines=middle,
  165. enlargelimits={abs=0.2},
  166. ymax=1,
  167. ymin=-1,
  168. ]
  169. \addplot[domain=-1:1,samples=50,smooth,red] {x^1};
  170. \addplot[domain=-1:1,samples=50,smooth,purple] {x^2};
  171. \addplot[domain=-1:1,samples=50,smooth,green] {x^3};
  172. \legend{$n=1$, $n=2$, $n=3$}
  173. \end{axis}
  174. \end{tikzpicture}
  175. \begin{tikzpicture}
  176. \begin{axis}%
  177. [grid=none,
  178. minor tick num=4,
  179. grid style={line width=.1pt, draw=gray!10},
  180. major grid style={line width=.2pt,draw=gray!50},
  181. axis lines=middle,
  182. enlargelimits={abs=0.2},
  183. ymax=1,
  184. ymin=0,
  185. ytick={0},
  186. xtick = {0.2, 0.5, 0.9},
  187. xticklabels = {$a$, $\xi$, $b$}
  188. ]
  189. \addplot[domain=0:1,samples=50,smooth,red] {0};
  190. \node[red,circle,fill,inner sep=0.5pt] at (axis cs:0.5,0.5) {};
  191. \node[black,circle,fill,inner sep=0.5pt] at (axis cs:0.5,0) {};
  192. \end{axis}
  193. \end{tikzpicture}
  194. \caption{Links: $f_n(x) = x^{n}$, Rechts: $f(x) \not\equiv 0$}
  195. \label{abb:nichtvollstaendig}
  196. \end{figure}
  197. \[
  198. \Vert f_n \Vert^2_{L^2} = \int_{-1}^{1} x^{2n} \d x
  199. = 2 \int_{0}^{1} x^{2n} \d x
  200. = 2 \frac{x^{2n+1}}{2n+1} \Big|_{0}^{1} = \frac{2}{2n+1} \xrightarrow{n \to \infty} 0
  201. .\] Damit folgt $f_n \xrightarrow[L^2]{n \to \infty} f \equiv 0$.
  202. Aber wegen $f_n(1) = 1$ für $x = 1$, $n \in \N$, konvergiert $f_n$ nicht punktweise gegen
  203. $f \equiv 0$ und wegen $f_n(-1) = (-1)^{n}, n \in \N, x = -1$ konvergiert $f_n$ nicht.
  204. \item Der Raum $R[a,b]$ mit $L^2$-Norm $\Vert \cdot \Vert$ ist \textbf{nicht vollständig}, d.h.
  205. es existieren Cauchy-Folgen in $R[a,b]$, die keinen Grenzwert in $R[a,b]$ haben. Beispiel: siehe
  206. Abb. \ref{abb:nichtvollstaendig} (Rechts). Hier ist
  207. $f(x) \not\equiv 0$, $x \in [a,b]$.
  208. \[
  209. \int_{a}^{b} |f(x)|^2 \d x = 0 = \Vert f \Vert_{L^2}
  210. ,\] aber $f(x) \not\in R[a,b]$, denn
  211. \[
  212. f(\xi) \neq 0 = \frac{\lim_{h \searrow 0} f(\xi + h) - \lim_{h \searrow 0} f(\xi - h)}{2}
  213. .\]
  214. \end{enumerate}
  215. \end{bem}
  216. \begin{definition}[Orthogonalität]
  217. $f, g \in R[a,b]$ heißen orthogonal, wenn gilt $(f, g) = 0$.
  218. Eine Teilmenge $S \subset R[a,b]$ heißt Orthogonalsystem, wenn alle Elemente
  219. aus $S$ paarweise orthogonal sind, d.h.
  220. \[
  221. (f_i, f_j) = \begin{cases}
  222. \Vert f_i \Vert^2 & i = j \\
  223. 0 & i \neq j
  224. \end{cases} \quad \forall f_i, f_j \in S
  225. .\]
  226. \end{definition}
  227. \begin{satz}
  228. Die trigonometrischen Funktionen, für $k, l \in \N$
  229. \begin{align*}
  230. c_k(x) &\coloneqq \begin{cases}
  231. 1 & k = 0 \\
  232. \cos(k x) & \text{sonst}
  233. \end{cases} \\
  234. s_l(x) &\coloneqq \sin (l x)
  235. \end{align*} bilden auf $R[a,b]$ bezüglich des $L^2$-Skalarprodukts ein
  236. Orthogonalsystem und es gilt
  237. \begin{align*}
  238. &\int_{0}^{2 \pi} c_k(x) \d x = \int_{0}^{2 \pi} s_l(x) \d x = \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_l(x) \d x = 0 \\
  239. &\int_{0}^{2\pi} c_k(x) c_l(x) \d x = \pi \delta_{kl} \\
  240. &\int_{0}^{2\pi} s_k(x) s_l(x) \d x = \pi \delta_{kl}
  241. \intertext{Hier sei}
  242. &\delta_{kl} \coloneqq \begin{cases}
  243. 1 & k = l \\
  244. 0 & k \neq l
  245. \end{cases} \qquad \text{Kroneckersymbol}
  246. .\end{align*}
  247. \end{satz}
  248. \begin{proof}
  249. \begin{align*}
  250. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) \d x
  251. &= \int_{0}^{2\pi} \cos(k x) \d x
  252. = \frac{1}{k} \sin(k x) \Big|_{0}^{2\pi} = 0 \\
  253. \int_{0}^{2\pi} s_k(x) \d x &= \int_{0}^{2\pi} \sin(kx) \d x = - \frac{1}{k} \cos(k x) \Big|_{0}^{2\pi}
  254. = \frac{1}{k}(1-1) = 0
  255. \intertext{Damit folgt}
  256. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_l(x) \d x \quad &= \quad
  257. \int_{0}^{2\pi} \underbrace{\cos(k x)}_{u'} \cdot \underbrace{\sin(l x)}_{v} \d x \\
  258. &\stackrel{\text{part. Int.}}{=}
  259. \quad
  260. \underbrace{\underbrace{\frac{1}{k} \sin(k x)}_{u} \cdot \underbrace{\sin(l x)}_{v} \Big|_{0}^{2\pi}}_{= 0}
  261. - \int_{0}^{2\pi} \underbrace{\frac{1}{k} \sin(k x)}_{u} \underbrace{l \cos(l x)}_{v'} \d x \\
  262. &= \quad - \frac{l}{k} \int_{0}^{2\pi} s_k(x) c_l(x) \d x
  263. \intertext{Für $l = k$ gilt}
  264. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_k(x) \d x &= - \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_k(x) \d x \\
  265. \implies 2 \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_k(x) \d x &= 0 \\
  266. \implies \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_k(x) \d x &= 0
  267. \intertext{Analog folgt mit partieller Integration}
  268. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) c_l(x) \d x
  269. &= \frac{l}{k} \int_{0}^{2\pi} s_k(x) s_l(x) \d x \\
  270. \stackrel{l = k}{\implies} \int_{0}^{2\pi} c_k^2 \d x
  271. &= \int_{0}^{2\pi} s_k^2 \d x = \int_{0}^{2\pi} (1- c_k^2(x)) \d x
  272. = 2\pi - \int_{0}^{2\pi} c_k^2(x) \d x \\
  273. \implies \int_{0}^{2\pi} c_k^2(x) \d x &= \pi = \int_{0}^{2\pi} s_k^2(x) \d x
  274. \intertext{Wenn $k \neq l$, dann folgt}
  275. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) c_l(x) \d x \quad
  276. &= \quad \frac{l}{k} \int_{0}^{2\pi} s_k(x) s_l(x) \d x \\
  277. &\stackrel{\text{part. Int.}}{=} \quad \frac{l^2}{k^2} \int_{0}^{2\pi} c_k(x) c_l(x) \d x \\
  278. \implies \int_{0}^{2\pi} c_k(x) c_l(x) \d x \quad &= \quad 0
  279. \intertext{Analog}
  280. \int_{0}^{2\pi} s_k(x) s_l(x) \d x &= 0 \\
  281. \int_{0}^{2\pi} c_k(x) s_l(x) \d x &= 0
  282. .\end{align*}
  283. \end{proof}
  284. \end{document}