| @@ -0,0 +1,279 @@ | |||
| \documentclass[uebung]{../../../lecture} | |||
| \title{Einführung in die Numerik: Übungsblatt 4} | |||
| \author{Leon Burgard, Christian Merten} | |||
| \begin{document} | |||
| \punkte | |||
| \begin{aufgabe} | |||
| \begin{enumerate}[a)] | |||
| \item Beh.: | |||
| \[ | |||
| \Vert f \Vert_{\infty} = \max_{x \in [0,1]} |f(x)|, \quad f \in C^{0}([0,1], \R) | |||
| .\] ist eine Norm auf $C^{0}([0,1], \R)$. | |||
| \begin{proof} | |||
| Seien $f, g \in C^{0}([0,1], \R)$. | |||
| \begin{enumerate}[(N1)] | |||
| \item Es ist $\displaystyle \Vert f \Vert_{\infty} = \max_{x \in [0,1]} |f(x)| \ge 0$. | |||
| Außerdem ist | |||
| \[ | |||
| \Vert f \Vert_{\infty} = 0 \implies \max_{x \in [0,1]} \underbrace{|f(x)|}_{\ge 0} | |||
| = 0 \implies f(x) = 0 \quad \forall x \in [0,1] \implies f = 0 \in C^{0}([0,1], \R) | |||
| .\] | |||
| \item Sei $\alpha \in \R$. Dann folgt | |||
| \[ | |||
| \Vert \alpha f \Vert_{\infty} = \max_{x \in [0,1]} |\alpha f(x)| | |||
| = \max_{x \in [0,1]} \underbrace{|\alpha|}_{\ge 0} | |||
| \underbrace{|f(x)|}_{\ge 0} | |||
| = |\alpha| \max_{x \in [0,1]} |f(x)| | |||
| = |\alpha| \Vert f \Vert_{\infty} | |||
| .\] | |||
| \item Es ist | |||
| \[ | |||
| \Vert f + g \Vert_{\infty} = \max_{x \in [0,1]} |f(x) + g(x)| | |||
| \le \max_{x \in [0,1]} | |||
| \left( \underbrace{|f(x)|}_{\ge 0} + \underbrace{|g(x)|}_{\ge 0} \right) | |||
| = \max_{x \in [0,1]} |f(x)| + \max_{x \in [0,1]} |g(x)| | |||
| = \Vert f \Vert_{\infty} + \Vert g \Vert_{\infty} | |||
| .\] | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{proof} | |||
| \item Beh.: | |||
| \[ | |||
| \Vert f \Vert_{1} = \max_{x \in [0,1]} |f(x)|, \quad f \in C^{0}([0,1], \R) | |||
| .\] ist eine Norm auf $C^{0}([0,1], \R)$. | |||
| \begin{proof} | |||
| Seien $f, g \in C^{0}([0,1], \R)$. | |||
| \begin{enumerate}[(N1)] | |||
| \item Es ist $\displaystyle \Vert f \Vert_{1} = | |||
| \int_{0}^{1} \underbrace{|f(x)|}_{\ge 0} \d x \ge 0$. | |||
| Außerdem ist wegen der Monotonie des R.-Integrals: | |||
| \[ | |||
| \Vert f \Vert_{1} = 0 \implies \int_{0}^{1} \underbrace{|f(x)|}_{\ge 0} \d x | |||
| = 0 | |||
| \implies f(x) = 0 \quad \forall x \in [0,1] \implies f = 0 \in C^{0}([0,1], \R) | |||
| .\] | |||
| \item Sei $\alpha \in \R$. Dann folgt mit der Linearität des R.-Integrals | |||
| \[ | |||
| \Vert \alpha f \Vert_{1} | |||
| = \int_{0}^{1} |\alpha f(x)| \d x | |||
| = \int_{0}^{1} |\alpha| |f(x)| \d x | |||
| = |\alpha| \int_{0}^{1} |f(x)| \d x | |||
| = |\alpha| \Vert f \Vert_{1} | |||
| .\] | |||
| \item Es ist | |||
| \[ | |||
| \Vert f + g \Vert_{1} | |||
| = \int_{0}^{1} |f(x) + g(x)| \d x | |||
| \le \int_{0}^{1} |f(x)| \d x + \int_{0}^{1} |g(x)| \d x | |||
| = \Vert f \Vert_{1} + \Vert g \Vert_{1} | |||
| .\] | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{proof} | |||
| \item Für die gegebene Funktionenfolge gilt für $k \in \N$: | |||
| \[ | |||
| \Vert u_k \Vert_{\infty} = \max_{x \in [0,1]} |u_k(x)| | |||
| = \max_{x \in [x_{k+1}, x_k]} \sin\left( \frac{x_k - x}{x_{k} - x_{k+1}}\pi \right) = 1 | |||
| .\] Für die 1-Norm folgt | |||
| \begin{align*} | |||
| \Vert u_k \Vert_{1} &= \int_{0}^{1} u_k(x) \d x \\ | |||
| &= \int_{x_{k+1}}^{x_k} \sin\left( \frac{x_k - x}{ x_k - x_{k+1} } \pi\right) \d x \\ | |||
| &= \left[ \frac{x_k - x_{k+1}}{\pi} \cos\left( \frac{x_k - x}{x_k - x_{k+1}} \pi \right) \right] | |||
| \Big|_{x_{k+1}}^{x_k} \\ | |||
| &= 2 \frac{x_k - x_{k+1}}{\pi} | |||
| \intertext{Mit $x_k = \frac{1}{k}$ folgt} | |||
| \Vert u_k \Vert_1 &= \frac{2}{\pi} \left( \frac{1}{k} - \frac{1}{k+1} \right) \\ | |||
| &= \frac{2}{\pi} \left( \frac{1}{k^2 +k} \right) \\ | |||
| &\xrightarrow{k \to \infty} 0 | |||
| .\end{align*} | |||
| Beh.: $\Vert \cdot \Vert_1$ und $\Vert \cdot \Vert_\infty$ sind nicht äquivalent. | |||
| \begin{proof} | |||
| Ang.: $\Vert \cdot \Vert_1$ und $\Vert \cdot \Vert_\infty$ seien äquivalent, dann existiert | |||
| ein $m \in \R$, s.d. $\forall f \in C^{0}([0,1], \R)$ gilt | |||
| \[ | |||
| m \Vert f \Vert_{\infty} \le \Vert f \Vert_1 | |||
| \quad \text{also insbes.} \quad m \Vert u_{k} \Vert_{\infty} \le \Vert u_k \Vert_1 | |||
| \quad \forall k \in \N | |||
| .\] | |||
| Wegen $\Vert u_k \Vert = 1$ $\forall k \in \N$, folgt also | |||
| \[ | |||
| m \le \Vert u_k\Vert_1 \quad \forall k \in \N \quad \contr \text{ zu } \Vert u_k \Vert | |||
| \xrightarrow{k \to \infty} 0 | |||
| .\] Also sind $\Vert \cdot \Vert_1$ und $\Vert \cdot \Vert_\infty$ nicht äquivalent. | |||
| \end{proof} | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{aufgabe} | |||
| \begin{aufgabe} | |||
| \begin{enumerate}[(i)] | |||
| \item Beh.: $\Vert \cdot \Vert_F$ ist eine Norm auf $\mathbb{K}^{n \times n}$. | |||
| \begin{proof} | |||
| Sei $A \in \mathbb{K}^{n \times n}$ beliebig. | |||
| \begin{enumerate}[(N1)] | |||
| \item Es ist $\displaystyle \Vert A \Vert_F = \left( \sum_{i,j=1}^{n} \underbrace{|a_{ij}|^2}_{\ge 0} \right)^{\frac{1}{2}} \ge 0 $. Außerdem gilt | |||
| \[ | |||
| \Vert A \Vert_F = 0 \implies | |||
| \left(\sum_{i,j=1}^{n} \underbrace{|a_{ij}|^2}_{\ge 0} \right)^{\frac{1}{2}} | |||
| \implies a_{ij} = 0 \quad \forall i,j=1,\ldots n | |||
| \implies A = 0 | |||
| .\] | |||
| \item Sei $\alpha \in \mathbb{K}$ beliebig. Dann ist | |||
| \[ | |||
| \Vert \alpha A \Vert_F = \left( \sum_{i,j=1}^{n} |\alpha a_{ij}|^2 \right)^{\frac{1}{2}} | |||
| = \left( |\alpha|^2 \sum_{i,j=1}^{n} |a_{ij}|^2 \right)^{\frac{1}{2}} | |||
| = |\alpha| \Vert A \Vert_F | |||
| .\] | |||
| \item Sei $B \in \mathbb{K}^{n\times n}$. Durch Identifikation | |||
| von Matrizen aus $\mathbb{K}^{n \times n}$ mit der Frobeniusnorm | |||
| und Vektoren aus $\mathbb{K}^{n \cdot n}$ mit der Euklidschen Norm, gilt die | |||
| Cauchy-Schwarz-Ungleichung. Dann folgt | |||
| \begin{salign*} | |||
| \Vert A + B \Vert_F^2 &= \sum_{i,j=1}^{n} |a_{ij} + b_{ij}|^2 \\ | |||
| &= \sum_{i,j=1}^{n} |a_{ij}^2 + 2 a_{ij}b_{ij} + b_{ij}^2| \\ | |||
| &\le \sum_{i,j=1}^{n} |a_{ij}|^2 + 2\sum_{i,j=1}^{n} |a_{ij} b_{ij}| | |||
| + \sum_{i,j=1}^{n} |b_{ij}|^2 \\ | |||
| &\stackrel{\text{C.S.U.}}{\le } \Vert A \Vert_F^2 | |||
| + 2 \Vert A \Vert_F \Vert B \Vert_F + \Vert B \Vert_F^2 \\ | |||
| &= \left( \Vert A \Vert_F + \Vert B \Vert_F \right)^2 | |||
| .\end{salign*} | |||
| Damit folgt die Behauptung. | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{proof} | |||
| \item Beh.: $\forall A \in \mathbb{K}^{n \times n}$, $x \in \mathbb{K}^{n}$ gilt | |||
| \[ | |||
| \Vert A x \Vert_{2} \le \Vert A \Vert_F \Vert x \Vert_2 | |||
| .\] | |||
| \begin{proof} | |||
| Seien $A \in \mathbb{K}^{n \times n}$ und $x \in \mathbb{K}^{n}$ beliebig. | |||
| $A_i$ bezeichne die $i$-te Zeile der Matrix $A$. | |||
| Dann gilt | |||
| \begin{salign*} | |||
| \Vert A x \Vert_{2}^2 &= \sum_{i=1}^{n} \left( \sum_{j=1}^{n} |a_{ij}x_j| \right)^2 \\ | |||
| &= \sum_{i=1}^{n} (A_i, x)_2^2 \\ | |||
| &\stackrel{\text{C.S.U.}}{\le } \sum_{i=1}^{n} \Vert A_i \Vert_2^2 \Vert x \Vert_2^2 \\ | |||
| &= \Vert x \Vert_2^2 \sum_{i=1}^{n} \Vert A_i \Vert_{2}^2 \\ | |||
| &= \Vert x \Vert_2^2 \sum_{i=1}^{n} \sum_{j=1}^{n} |a_i|^2 \\ | |||
| &= \Vert x \Vert_2^2 \Vert A \Vert_F^2 | |||
| .\end{salign*} | |||
| Damit folgt die Behauptung. | |||
| \end{proof} | |||
| \item Beh.: $\forall A, B \in \mathbb{K}^{n \times n}$ gilt | |||
| \[ | |||
| \Vert A B \Vert_F \le \Vert A \Vert_F \Vert B \Vert_F | |||
| .\] | |||
| \begin{proof} | |||
| Seien $A \in \mathbb{K}^{n \times n}$ und $x \in \mathbb{K}^{n}$ beliebig. | |||
| $A_i$ bezeichne die $i$-te Zeile der Matrix $A$, $B_j$ die $j$-te Spalte (!) | |||
| der Matrix $B$. | |||
| Dann gilt | |||
| \begin{salign*} | |||
| \Vert A B \Vert_{F}^2 &= \sum_{i,j=1}^{n} \left| \sum_{k=1}^{n} a_{ik}b_{kj} \right|^2 \\ | |||
| &= \sum_{i,j=1}^{n} (A_i, B_j)_2^2 \\ | |||
| &\stackrel{\text{C.S.U.}}{\le } \sum_{i,j=1}^{n} \Vert A_i \Vert_2^2 \Vert B_j \Vert_2^2 \\ | |||
| &= \sum_{i=1}^{n} \Vert A_i \Vert_2^2 \sum_{j=1}^{n} \Vert B_j \Vert_{2}^2 \\ | |||
| &= \Vert A \Vert_F \Vert B \Vert_F | |||
| .\end{salign*} | |||
| \end{proof} | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{aufgabe} | |||
| \begin{aufgabe} | |||
| \begin{enumerate}[a)] | |||
| \item Auszug aus \textit{rohrleitungsnetzwerk.cc} | |||
| \begin{lstlisting}[language=C++, title=Funktion zum Aufstellen der Matrix, captionpos=b] | |||
| // Funktion zum Aufstellen der Matrix | |||
| template<class NumberType> | |||
| void flussMatrix( hdnum::DenseMatrix<NumberType> &A ) { | |||
| int M( A.rowsize() ); | |||
| int N( A.colsize() ); | |||
| if(M!=N) | |||
| HDNUM_ERROR("Matrix muss quadratisch sein!"); | |||
| // Numerierung wie auf Zettel 3 nur mit 0 beginnend | |||
| // also v_0, ... ,v_(N^2-1) | |||
| // der Referenzknoten v_r hat Druck 0 | |||
| // berechnung der kantenlaenge | |||
| int n = floor(sqrt(N+1)); | |||
| for(int i = 0; i < N; i++) { | |||
| int edges = 0; | |||
| if ((i+1)%n != 0) { // nicht linker rand | |||
| edges++; | |||
| if (i-1 >= 0) A(i, i-1) = -1; // falls nicht der referenzknoten | |||
| } | |||
| if ((i+2)%n != 0) { // nicht rechter rand | |||
| edges++; | |||
| A(i, i+1) = -1; | |||
| } | |||
| if (i+n < N) { // nicht unterer rand | |||
| edges++; | |||
| A(i, i+n) = -1; | |||
| } | |||
| if (i-n >= -1) { // nicht oberer rand | |||
| edges++; | |||
| if (i-n >= 0) A(i, i-n) = -1; // falls nicht der referenzknoten | |||
| } | |||
| A(i, i) = edges; | |||
| } | |||
| }\end{lstlisting} | |||
| \item In \lstinline{DenseMatrix} sind schon die Zeilen- und Spaltensummennorm definiert. | |||
| Auszug aus \textit{rohrleitungsnetzwerk.cc} | |||
| \begin{lstlisting}[language=C++, title=Frobeniusnorm, captionpos=b] | |||
| // Funktion zur Berechnung der Frobenius-Norm einer Matrix | |||
| template<class NumberType> | |||
| NumberType frobeniusNorm(const hdnum::DenseMatrix<NumberType> &A) { | |||
| // Error checking | |||
| int M(A.rowsize()); | |||
| int N(A.colsize()); | |||
| if(M!=N) | |||
| HDNUM_ERROR("Matrix muss quadratisch sein!"); | |||
| NumberType result=0.0; | |||
| // iteriere ueber alle zeilen und spalten, quadriere die elemente und summiere | |||
| for (int i=0; i < N; i++) { | |||
| for (int j=0; j < N; j++) { | |||
| result += pow(A(i,j), 2); | |||
| } | |||
| } | |||
| // ziehe wurzel aus summe | |||
| return sqrt(result); | |||
| }\end{lstlisting} | |||
| \item Auszug aus \textit{rohrleitungsnetzwerk.cc} | |||
| \begin{lstlisting}[language=C++, title=Eigenwertberechnung, captionpos=b] | |||
| // Funktion zur Berechnung des betragsgrößten Eigenwertes mit Potenzmethode | |||
| template<class NumberType> | |||
| NumberType maxEigenwert(const hdnum::DenseMatrix<NumberType> &A) { | |||
| // Error checking | |||
| int M(A.rowsize()); | |||
| int N(A.colsize()); | |||
| if(M!=N) | |||
| HDNUM_ERROR("Matrix muss quadratisch sein!"); | |||
| // start vektor | |||
| hdnum::Vector<NumberType> r(N); | |||
| r[0] = 1; | |||
| // work copy | |||
| hdnum::Vector<NumberType> r_tmp(N); | |||
| hdnum::Vector<NumberType> diff(N); | |||
| // fuehre iterationsschritt 10000 mal aus | |||
| for (int k=0; k<10000; k++) { | |||
| A.mv(r_tmp, r); // r_tmp = Ar | |||
| r_tmp /= r_tmp.two_norm(); // normiere r_tmp | |||
| r = r_tmp; | |||
| } | |||
| A.mv(r_tmp, r); | |||
| // berechne eigenwert mit rayleigh quotient | |||
| return (r * r_tmp)/r.two_norm_2(); | |||
| }\end{lstlisting} | |||
| \end{enumerate} | |||
| \end{aufgabe} | |||
| \end{document} | |||