|
|
|
@@ -0,0 +1,266 @@ |
|
|
|
\documentclass{../../../lecture} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{document} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{korrolar}[2. Mittelwertsatz] |
|
|
|
Seien $f\colon I \to \R$ monoton, $g\colon I \to \R$ R.-integrierbar. Dann |
|
|
|
ex. $\xi \in [a,b]$ s.d. |
|
|
|
\[ |
|
|
|
\int_{a}^{b} f(x) g(x) dx = f(a) \int_{a}^{\xi} g(x) dx + f(b) \int_{\xi}^{b} g(x) dx |
|
|
|
.\] |
|
|
|
\end{korrolar} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
o.B.d.A: $f$ monoton fallend. |
|
|
|
|
|
|
|
Definiere $\phi(t) := f(a) \int_{a}^{t} g(x) dx + f(b) \int_{t}^{b} g(x) dx $, $a \le t \le b$. |
|
|
|
Nach HDI $\phi(t)$ stetig. |
|
|
|
\[ |
|
|
|
\varphi(a) = f(b) \int_{a}^{b} g(x) dx \qquad \quad |
|
|
|
\stackrel{f \text{ monoton fallend}}{\le} \qquad \quad |
|
|
|
\int_{a}^{b} f(x) g(x) dx |
|
|
|
\le f(a) \int_{a}^{b} g(x) dx = \varphi(b) |
|
|
|
.\] Nach ZWS $\exists \xi \in [a,b]$ s.d. |
|
|
|
$\varphi(\xi) = \int_{a}^{b} f(x) g(x) dx $. |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
Monotonie unverzichtbar. $f(x) = x^2$, $g(x) = 1$, $I = [-1,1]$. |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
&f(-1) \int_{-1}^{\xi} g(x) dx + f(1) \int_{\xi}^{1} g(x) dx |
|
|
|
= \int_{-1}^{1} 1 dx = 2 \quad \forall \xi \in I\\ |
|
|
|
& \int_{-1}^{1} x^2 dx = \frac{x^{3}}{3} \Big|_{-1}^{1} = \frac{1}{3} - \left( -\frac{1}{3} \right) = \frac{2}{3} \neq 2 |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
\subsection{Integrationsformeln} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma}[Partielle Integration] |
|
|
|
$f, g\colon [a,b] \to \R$ stetig differenzierbar. Dann gilt |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} f'(x) g(x) dx = \left[ f(x) \cdot g(x) \right] \Big|_{a}^{b} - \int_{a}^{b} f(x) g'(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
$(f \cdot g)'(x) = f' \cdot g + f\cdot g' \implies$ |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} (f' \cdot g + f\cdot g')(x) dx = |
|
|
|
\int_{a}^{b} (f \cdot g)'(x) dx |
|
|
|
\stackrel{\text{HDI}}{=} (f \cdot g)(x) \Big|_{a}^{b} |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bsp} |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} \cos^2(x) &= \int_{a}^{b} \cos x \cdot \cos x dx \\ |
|
|
|
&= \cos x \cdot \sin x \Big|_{a}^{b} - \int_{a}^{b} (- \sin x) \sin x dx \\ |
|
|
|
&= \cos x \cdot \sin x |Big_{a}^{b} + \int_{a}^{b} (1 - \cos^2(x))dx \\ |
|
|
|
\implies 2 \int_{a}^{b} \cos^2(x) dx &= \cos x \cdot \sin x |
|
|
|
\Big|_{a}^{b} + \int_{a}^{b} dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{bsp} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma} |
|
|
|
Seien $[a,b], [\alpha, \beta] \subset \R$, $f\colon [a,b] \to \R$ stetig, |
|
|
|
$\varphi\colon [\alpha, \beta] \to [a,b]$ stetig differenzierbar |
|
|
|
mit $a = \varphi(\alpha)$, $b= \varphi(\beta)$. Dann gilt |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} f(\varphi(t)) \varphi'(t) dt = |
|
|
|
\int_{a = \varphi(\alpha)}^{b = \varphi(\beta)} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
Sei $F$ eine Stammfunktion von $f$. Dann |
|
|
|
$F \circ \varphi \colon [\alpha, \beta] \to \R$ stetig differenzierbar |
|
|
|
und |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
(F \circ \varphi)' = (F'(\varphi(t))) \cdot \varphi'(t) |
|
|
|
= f(\varphi(t)) \cdot \varphi'(t) |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{\alpha}^{\beta} f(\varphi(t)) \varphi'(t) dt = |
|
|
|
\int_{\alpha}^{\beta} (F \circ \varphi)'(t) dt |
|
|
|
= (F \circ \varphi)(t) \Big|_{\alpha}^{\beta} |
|
|
|
= F(\varphi(\beta)) - F(\varphi(\alpha)) |
|
|
|
= \int_{\varphi(\alpha)}^{\varphi(\beta)} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
Formal: |
|
|
|
$x = \varphi(t)$ |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\frac{dx}{dt} = \varphi'(t) \implies dx = \varphi'(t) dt \\ |
|
|
|
\int_{\varphi(\alpha) = a}^{\varphi(\beta) = b} |
|
|
|
f(x) dx = \int_{a}^{b} f(\varphi(t)) \varphi'(t) dt |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bsp} |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{0}^{2} t \cdot \cos(\underbrace{t^2 + t}_{x}) dt |
|
|
|
= \frac{1}{2} \int_{0}^{2} \cos(\underbrace{t^2 + t}_{\varphi(t)}) |
|
|
|
\cdot 2 t dt |
|
|
|
= \frac{1}{2} \int_{\varphi(0) = 1}^{\varphi(2) = 5} \cos x dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{bsp} |
|
|
|
|
|
|
|
\subsection{Uneigentliche Integrale} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Uneigentliches R.-Integral Typ 1] |
|
|
|
Sei $f\colon (a, b] \to \R$ auf $(a, b]$ |
|
|
|
R.-integrierbar, d.h. $f$ R.-integrierbar auf |
|
|
|
$\forall [a', b] \subset (a, b]$, aber nicht auf |
|
|
|
$[a,b]$. |
|
|
|
|
|
|
|
Falls für alle Folgen $a_n \in (a,b]$ ex. |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\lim_{a_n \searrow a} \int_{a_n}^{b} f(x) dx =: \int_{a}^{b} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
Dann gilt: Dieser Limes ist von der Wahl der Folge $a_n$ unabhängig und |
|
|
|
heißt das uneigentliche Integral von $f$ über $[a,b]$. |
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{figure}[h!] |
|
|
|
\begin{tikzpicture} |
|
|
|
\begin{axis}% |
|
|
|
[grid=both, |
|
|
|
minor tick num=4, |
|
|
|
grid style={line width=.1pt, draw=gray!10}, |
|
|
|
major grid style={line width=.2pt,draw=gray!50}, |
|
|
|
axis lines=middle, |
|
|
|
enlargelimits={abs=0.2}, |
|
|
|
ymax=10, |
|
|
|
ymin=0, |
|
|
|
width=.5\textwidth |
|
|
|
] |
|
|
|
\addplot[domain=0:2,samples=100,smooth,red] {1/x}; |
|
|
|
\end{axis} |
|
|
|
\end{tikzpicture} |
|
|
|
\end{figure} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
Sei $(a_n')_{n \in \N}$ eine weitere Folge mit |
|
|
|
\[ |
|
|
|
\lim_{a_n \searrow a} \int_{a'}^{b} f(x) dx = A' |
|
|
|
.\] Konstruiere Folge $\{a_1, a_1', a_2, a_2', \ldots\} = (a''_n)_{n \in \N}$. Nach Voraussetzungen |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\exists \lim_{a_n'' \searrow a} \int_{a''}^{b} f(x) dx = A'' |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
Alle Teilfolgen konvergenter Folgen, konvergieren gegen denselben |
|
|
|
Limes wie die Gesamtfolge $\implies A''= A'$. |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma} |
|
|
|
Sei $f\colon (a,b] \to \R$ auf $(a, b]$ aber nicht auf $[a,b]$ |
|
|
|
integrierbar. |
|
|
|
|
|
|
|
Falls das uneigentliche Integral von $|f|$ auf $[a,b]$ ex., dann |
|
|
|
ex. das uneigentliche Integral von $f$ über $[a,b]$ und es gilt |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\left| \int_{a}^{b} f(x) dx \right| \le \int_{a}^{b} |f(x)| dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
Sei $\epsilon > 0, \epsilon < b - a$. Betrachte |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a + \epsilon}^{b} f(x) dx = |
|
|
|
\int_{a + \epsilon}^{b} \frac{|f(x)| + f(x)}{2} dx |
|
|
|
- \int_{a + \epsilon}^{b} \frac{|f(x)| - f(x)}{2} dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
Integrale sind gleichmäßig beschränkt. |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\frac{|f(x)| + f(x)}{2} > 0 \quad \forall x \text{ und } |
|
|
|
\frac{|f(x)| - f(x)}{2} > 0 \quad \forall x |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
$\implies \int_{a+ \epsilon}^{b} \ldots dx $ monoton wachsend für |
|
|
|
$\epsilon \to 0$ und |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\left| \int_{a+\epsilon}^{b} \frac{|f(x)| + f(x)}{2} dx \right| |
|
|
|
+ \left| \int_{a+\epsilon}^{b} \frac{|f(x)| - f(x)}{dx} \right| |
|
|
|
\le \frac{4}{2} \int_{a+\epsilon}^{b} |f(x)| dx |
|
|
|
\le 2 \int_{a}^{b} |f(x)|dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
$\implies$ Für $\epsilon \to 0$: |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\exists \lim_{\epsilon \to 0} |
|
|
|
\int_{a + \epsilon}^{b} f(x) dx =: \int_{a}^{b} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
\begin{enumerate} |
|
|
|
\item Umkehrung der Aussage |
|
|
|
(d.h. $f$ uneigentlich integrierbar $\implies |f|$ uneigentlich |
|
|
|
integrierbar) ist i.A. nicht richtig. |
|
|
|
|
|
|
|
,,einfache'' Konvergenz, d.h. |
|
|
|
$\exists \lim_{\epsilon \to 0} \int_{a+ \epsilon}^{b} f(x) dx$. |
|
|
|
|
|
|
|
,,absolute'' Konvergenz / absolut uneigentlich integrierbar, d.h. |
|
|
|
$\exists \lim_{\epsilon \to 0} \int_{a + \epsilon}^{b} |f(x)| dx$. |
|
|
|
\item |
|
|
|
Sei $\int_{a}^{b} f(x) dx $ bei $b$ uneigentlich und |
|
|
|
bei $a $ nicht uneigentlich, dann definiert man das uneigentliche Integral |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} f(x) dx := &\lim_{x \to b} \int_{a}^{x} f(t) dt \quad \text{oder }\\ |
|
|
|
&\lim_{\epsilon \to 0} \int_{a}^{b - \epsilon} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
falls der Limes existiert! |
|
|
|
\item Sei $\int_{a}^{b} f(x) dx $ bei $a$ und $b$ uneigentlich, dann |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a}^{b} f(x) dx := \lim_{\epsilon \to 0} \int_{c}^{b - \epsilon} f(x) dx + \lim_{\epsilon \to 0} \int_{a+\epsilon}^{c} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} mit $c \in (a,b)$, falls beide Grenzwerte |
|
|
|
existieren, ist der Wert unabhängig von der Wahl von $c \in (a,b)$. |
|
|
|
\item Uneigentliches Integral existiert $\iff$ uneigentliches Integral |
|
|
|
konvergiert. |
|
|
|
\end{enumerate} |
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma}[wie bei Reihen] |
|
|
|
Absolute Konvergenz $\implies$ Einfache Konvergenz |
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bsp} |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a + \epsilon}^{b} \frac{dx}{x - a} = \ln(b-a) - \ln(\epsilon) |
|
|
|
\xrightarrow{\epsilon \to 0} \infty |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\int_{a + \epsilon}^{b} \frac{dx}{(x-a)^{\mu}} |
|
|
|
= \frac{1}{1 - \mu} \frac{1}{(x-a)^{\mu -1}} \Big|_{a + \epsilon}^{b} |
|
|
|
= \frac{1}{1 - \mu} \left( \frac{1}{(b-a)^{\mu - 1}} - \frac{1}{\epsilon^{\mu - 1}} \right) |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
$\implies$ Integral ex. für $0 < \mu < 1$, ex. nicht für $\mu \ge 1$. |
|
|
|
\end{bsp} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Uneigentliche R.-Integrale Typ 2] |
|
|
|
Sei $f\colon [a, \infty] \to \R$ eine lokal integrierbare |
|
|
|
Funktion, d.h. $f$ ist auf $[a,b'] \subset [a, \infty)$ integrierbar |
|
|
|
$\forall b'$. |
|
|
|
|
|
|
|
Falls für alle Folgen $b_n \in [a, +\infty)$ der Limes |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\lim_{b_n \to \infty} \int_{a}^{b_n} f(x) dx =: |
|
|
|
\int_{a}^{\infty} f(x) dx |
|
|
|
.\end{align*} existiert, dann ist dieser unabhängig von der Wahl |
|
|
|
der Folge $(b_n)_{n\in\N}$ und heißt uneigentliches Integral von |
|
|
|
$f$ über $[a, \infty)$. |
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma} |
|
|
|
Sei $f\colon [a, \infty) \to \R$ lokal integrierbar und es existiere |
|
|
|
$\int_{a}^{\infty} |f(x)| dx $. Dann ex. $\int_{a}^{\infty} f(x) dx $ |
|
|
|
und es gilt |
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
\left| \int_{a}^{\infty} f(x) dx \right| \le \int_{a}^{\infty} |f(x)| dx |
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof}[Ende] |
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
\end{document} |