|
|
@@ -0,0 +1,257 @@ |
|
|
|
|
|
\documentclass{lecture} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{document} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma}[Störungssatz] |
|
|
|
|
|
Sei $\Vert \cdot \Vert$ beliebige natürliche Matrixnorm |
|
|
|
|
|
auf $\mathbb{K}^{n \times n}$. Die Störungsmatrix |
|
|
|
|
|
$B \in \mathbb{K}^{n \times n}$ hat $\Vert B \Vert < 1$. Dann ist |
|
|
|
|
|
die Matrix $\mathbb{I} + B$ regulär und es gilt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \le \frac{1}{1 - \Vert B \Vert} |
|
|
|
|
|
.\] |
|
|
|
|
|
\label{lemma:stoerung} |
|
|
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Sei $x \in \mathbb{K}^{n}$. Dann ist |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
\Vert (\mathbb{I} + B) x \Vert \qquad |
|
|
|
|
|
&= \qquad \Vert x + B x\Vert \\ |
|
|
|
|
|
&\stackrel{\text{Dreiecksungl.}}{\ge } \qquad \Vert x \Vert - \Vert Bx \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&\stackrel{\Vert Bx \Vert \le \Vert B \Vert \Vert x \Vert}{\ge } |
|
|
|
|
|
\qquad \Vert x \Vert - \Vert B \Vert \cdot \Vert x \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&= \qquad ( \underbrace{1 - \Vert B \Vert}_{> 0}) \Vert x \Vert |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
Also hat die Gleichung $(\mathbb{I} + B) x = 0$ nur die Lösung $x = 0$, also |
|
|
|
|
|
ist $(\mathbb{I} + B)$ injektiv und mit \ref{lemma:linabb} regulär. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bleibt zu zeigen: $\Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \le \frac{1}{1 - \Vert B \Vert}$. |
|
|
|
|
|
Es gilt |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
1 \qquad &= \qquad \Vert \mathbb{I}\Vert \\ |
|
|
|
|
|
&= \qquad \Vert (\mathbb{I} + B) (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&= \qquad \Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} + B (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&\stackrel{\text{Dreicksungl.}}{\ge } \qquad \Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert |
|
|
|
|
|
- \Vert B (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&\ge \qquad \Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert - \Vert B \Vert \cdot \Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert \\ |
|
|
|
|
|
&= \qquad (1 - \Vert B \Vert) \Vert (\mathbb{I} + B)^{-1} \Vert |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
Damit folgt die Behauptung. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{korrolar} |
|
|
|
|
|
Sei $A \in \mathbb{K}^{n \times n}$ regulär und |
|
|
|
|
|
$\tilde A \in \mathbb{K}^{n \times n}$ s.d. $\Vert A - \tilde A\Vert < \frac{1}{\Vert A^{-1} \Vert}$. Dann |
|
|
|
|
|
ist $\tilde A$ regulär. |
|
|
|
|
|
\end{korrolar} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Es ist $\tilde A = \tilde A + A - A = (\tilde A - A) + A = A |
|
|
|
|
|
(\underbrace{A^{-1} (\tilde A - A) + \mathbb{I}}_{=:B})$. Damit folgt |
|
|
|
|
|
$\Vert B \Vert = \Vert A^{-1} (\tilde A - A) \Vert \le \Vert A^{-1} \Vert \cdot \Vert \tilde A |
|
|
|
|
|
- A \Vert < 1$. |
|
|
|
|
|
Mit \ref{lemma:stoerung} folgt $\mathbb{I} + A^{-1}(\tilde A - A)$ regulär. Da |
|
|
|
|
|
A regulär nach Vorraussetzung, folgt $\tilde A = A (\mathbb{I} + A^{-1} (\tilde A - A))$ regulär. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\chapter{Funktionen mehrerer Variablen} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Wir betrachten im Folgenden Funktionen $f\colon D \to \mathbb{K}$, mit |
|
|
|
|
|
$D \subseteq \mathbb{K}^{n}$, $D \neq \emptyset$ und Bildbereich $B_f \subseteq \mathbb{K}$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Zur Erinnerung: |
|
|
|
|
|
\begin{itemize} |
|
|
|
|
|
\item \underline{Bild und Urbild}. Seien $M \subseteq D$, $N \subseteq f(D)$ |
|
|
|
|
|
Teilmengen. Dann heißt |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
f(M) &:= \{y \in \mathbb{K} \mid \exists x \in M\colon y = f(x)\} |
|
|
|
|
|
\intertext{das Bild. Weiter heißt} |
|
|
|
|
|
f^{-1}(N) &:= \{ x \in D \mid \exists y \in N\colon f(x) = y\} |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
das Urbild. Dann ist $B_f = f(D)$ und $D = f^{-1}(B_f)$ |
|
|
|
|
|
\item \underline{Notation}. $f^{-1}(\cdot )$ meint das Mengen-Urbild, \underline{nicht} |
|
|
|
|
|
eine Umkehrfunktion. |
|
|
|
|
|
\end{itemize} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Da alle Normen auf $\mathbb{K}^{n}$ äquivalent sind, sind alle Aussagen unabhängig |
|
|
|
|
|
von der gewählten Norm. Standard ist die euklid. Norm. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\section{Stetigkeit} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{definition}[Stetigkeit] |
|
|
|
|
|
Eine Funktion $f\colon D \to \mathbb{K}$, $D \subseteq \mathbb{K}^{n}$ heißt |
|
|
|
|
|
\underline{stetig} in einem Punkt $a \in D$, wenn für alle Folgen |
|
|
|
|
|
$\left( x^{(k)} \right)_{k \in \N} \subseteq D$ mit |
|
|
|
|
|
$x^{(k)} \xrightarrow{k \to \infty} a$ gilt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
f\left( x^{(k)} \right) \xrightarrow{k \to \infty} f(a) |
|
|
|
|
|
.\] Die Funktion $f$ heißt \underline{stetig in $D$}, wenn sie für alle |
|
|
|
|
|
$x \in D$ stetig ist. |
|
|
|
|
|
\end{definition} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
|
|
\begin{itemize} |
|
|
|
|
|
\item Falls $f\colon D \to \mathbb{K}$ stetig, dann ist auch |
|
|
|
|
|
$f\colon M \to \mathbb{K}$, $M \subseteq D$ stetig. |
|
|
|
|
|
\item $f$ stetig $\implies \text{Re } f$, $\text{Im } f$, $|f|$ sind stetig. |
|
|
|
|
|
\end{itemize} |
|
|
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma}[$\varepsilon$-$\delta$-Kriterium der Stetigkeit] |
|
|
|
|
|
$f\colon D \to \mathbb{K}$, $D \subseteq \mathbb{K}^{n}$ ist stetig in $a \in D$, genau |
|
|
|
|
|
dann wenn $\forall \epsilon > 0$, $\exists \delta > 0$, s.d. $\forall x \in D$ gilt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert x - a \Vert < \delta \implies |f(x) - f(a)| < \epsilon |
|
|
|
|
|
.\] |
|
|
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
wie für $n = 1$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{lemma} |
|
|
|
|
|
Seien $f, g\colon D \to \mathbb{K}$ stetig, dann sind |
|
|
|
|
|
$f + g$, $f \cdot g$ und $\frac{f}{g}$ (falls $g(x) \neq 0$ $\forall x \in D$) |
|
|
|
|
|
stetig. |
|
|
|
|
|
\end{lemma} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
wie für $n = 1$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz} |
|
|
|
|
|
Eine stetige Funktion $f\colon D \to \mathbb{K}$, $D \subseteq \mathbb{K}^{n}$ |
|
|
|
|
|
ist auf jeder kompakten Menge $K \subseteq D$ beschränkt, d.h. |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\exists M_K \text{ s.d. } |f(x)| \le M_K \quad \forall x \in K |
|
|
|
|
|
.\] |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Ang.: $f(x)$ nicht beschränkt auf $K$. Dann gilt: $\forall k \in \N$, $\exists x^{(k)} \in K$ mit |
|
|
|
|
|
$|f\left(x^{(k)}\right)| > k$, d.h. $|f\left( x^{(k)} \right)| \xrightarrow{k \to \infty} \infty$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Die Folge $(x^{(k)})_{k\in\N}$ besitzt auf der kompakten Menge $K$ eine |
|
|
|
|
|
konvergente Teilfolge $\left( x^{(k_j)} \right)_{j \in \N}$ mit |
|
|
|
|
|
$\displaystyle \lim_{j \to \infty} x^{(k_j)} = x \in K$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Da $f$ stetig, folgt $|f\left( x^{(k_j)} \right)| \xrightarrow{j \to \infty} |f(x)|$. Widerspruch |
|
|
|
|
|
zu $|f\left( x^{(k)} \right)| \xrightarrow{k \to \infty} \infty$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Extremum] |
|
|
|
|
|
Eine stetige Funktion $f\colon D \subseteq \mathbb{K}^{n} \to \mathbb{K}$ nimmt |
|
|
|
|
|
auf jeder nichtleeren kompakten Menge $K \subseteq D$ ihr |
|
|
|
|
|
Maximum und Minimum an, d.h. es ex. $x^{max}$ und $x^{min} \in K$, s.d. |
|
|
|
|
|
\begin{align*} |
|
|
|
|
|
f(x^{max}) &= \sup_{x \in K} f(x) =: \max_{x \in K} f(x) \\ |
|
|
|
|
|
f(x^{min}) &= \inf_{x \in K} f(x) =: \min_{x \in K} f(x) |
|
|
|
|
|
.\end{align*} |
|
|
|
|
|
\label{satz:stetigextremum} |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
$f$ stetig und deshalb beschränkt auf $K$, d.h. es ex. obere Schranke |
|
|
|
|
|
$\displaystyle M := \sup_{x \in K} f(x)$. Außerdem existiert eine Folge |
|
|
|
|
|
$\left( x^{(k)} \right)_{k \in \N} \subseteq K$, s.d. |
|
|
|
|
|
$f\left( x^{(k)} \right) \xrightarrow{k \to \infty} M$. Da $K$ kompakt, existiert |
|
|
|
|
|
eine konvergente Teilfolge $\left( x^{(k_j)} \right)_{j \in \N}$ mit |
|
|
|
|
|
$x^{(k_j)} \xrightarrow{j \to \infty} a =: x^{max} \in K$. Wegen der Stetigkeit von |
|
|
|
|
|
$f$, folgt aus $f\left( x^{(k_j)} \right) \xrightarrow{j \to \infty} f\left( x^{max} \right)$: |
|
|
|
|
|
$f(x^{max}) = M$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem}[Anwendung von Satz \ref{satz:stetigextremum}] |
|
|
|
|
|
Seien $K_1, K_2 \subseteq \mathbb{K}^{n}$, $K_1 \neq \emptyset$, $K_2 \neq \emptyset$ |
|
|
|
|
|
kompakt. Dann ist die Menge $K_1 \times K_2$ auch kompakt. Definiere |
|
|
|
|
|
$f(x, y) := \Vert x - y \Vert$, $x \in K_1$, $y \in K_2$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
$f(x,y)$ ist stetig, denn |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
|f(x,y) - f(x', y')| = | \Vert x - y \Vert - \Vert x' - y'\Vert | |
|
|
|
|
|
\quad \stackrel{\Delta -\text{ungl.}}{\le} \quad \Vert x - y - x' + y' \Vert \le \Vert x - x' \Vert + \Vert y - y' \Vert |
|
|
|
|
|
.\] $\forall x, x' \in K_1$ und $\forall y, y' \in K_2$ mit |
|
|
|
|
|
$\Vert x - x'\Vert < \delta = \frac{\epsilon}{2}$ und $\Vert y - y'\Vert < \delta = \frac{\epsilon}{2}$ |
|
|
|
|
|
gilt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
|f(x,y) - f(x', y')| < \epsilon |
|
|
|
|
|
.\] Also ist $f(x,y)$ stetig auf $K_1 \times K_2$. Mit \ref{satz:stetigextremum} folgt damit: |
|
|
|
|
|
$\exists a \in K_1$, $b \in K_2$, s.d. |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert a - b \Vert = \inf_{x \in K_1 y \in K_2} \Vert x - y \Vert =: d(K_1, K_2) |
|
|
|
|
|
\quad \text{Abstand zwischen Mengen } K_1 \text{ und } K_2 |
|
|
|
|
|
.\] Im Fall $K_1 \cap K_2 = \emptyset$, gilt $d(K_1, K_2) > 0$. Falls |
|
|
|
|
|
$K_1 = \{a\} $, dann heißt $b \in K_2$ die Projektion des Punktes $a$ auf |
|
|
|
|
|
$K_2$ (diese ist im Allg. nicht eindeutig bestimmt). |
|
|
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{definition}[Gleichmäßige Stetigkeit] |
|
|
|
|
|
Eine Funktion $f\colon D \to \mathbb{K}$, $D \subseteq \mathbb{K}^{n}$ ist gleichmäßig stetig, |
|
|
|
|
|
wenn $\forall \epsilon > 0$ |
|
|
|
|
|
$\exists \delta > 0$, s.d. |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\forall x, y \in D\colon \Vert x - y \Vert < \delta \implies |f(x) - f(y)| < \epsilon |
|
|
|
|
|
.\] |
|
|
|
|
|
\end{definition} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz} |
|
|
|
|
|
Eine stetige Funktion $f\colon D \to \mathbb{K}^{n}$, $D \subseteq \mathbb{K}^{n}$ ist |
|
|
|
|
|
auf einer kompakten Menge $K \subseteq D$ gleichmäßig stetig. |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Ang. $f$ nicht gleichmäßig stetig. Dann $\exists \epsilon > 0$, s.d. $\forall k \in \N$, |
|
|
|
|
|
ex. Punkte $x^{(k)}$ und $y^{(k)} \in K$, s.d. |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert x^{(k)} - y^{(k)} \Vert < \frac{1}{k} \text{ und } |
|
|
|
|
|
\left|f\left( x^{(k)} \right) - f\left( y^{(k)} \right) \right| > \epsilon |
|
|
|
|
|
.\] Da $K$ kompakt, ex. eine konvergente Teilfolge $\left( x^{(k_j)} \right)_{j \in \N}$ von |
|
|
|
|
|
$(x^{(k)})_{k \in \N}$ mit $\displaystyle \lim_{j \to \infty} x^{(k_j)} = x \in K$. Wir haben |
|
|
|
|
|
$\Vert x^{(k)} - y^{(k)} \Vert < \frac{1}{k}$, also |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\Vert x^{(k_j)} - y^{(k_j)} \Vert < \frac{1}{k^{j}} \implies |
|
|
|
|
|
\lim_{j \to \infty} y^{(k_j)} = x = \lim_{j \to \infty} x^{(k_j)} |
|
|
|
|
|
.\] Da $f$ stetig, folgt |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
\left| f\left( x^{(k_j)} \right) - f\left( y^{(k_j)} \right) \right| |
|
|
|
|
|
\xrightarrow{j \to \infty} |f(x) - f(x)| = 0 |
|
|
|
|
|
.\] Widerspruch zu $\left| f\left( x^{(k)}\right) - f\left( y^{(k)} \right) \right| > \epsilon$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{definition}[Konvergenz von Funktionenfolgen] |
|
|
|
|
|
Sei $f_k \colon D \subseteq \mathbb{K}^{n} \to \mathbb{K}$, $k \in \N$. |
|
|
|
|
|
$(f_k)_{k \in \N}$ konvergiert |
|
|
|
|
|
\begin{itemize} |
|
|
|
|
|
\item \underline{punktweise} gegen eine Funktion $f\colon D \to \mathbb{K}$, falls |
|
|
|
|
|
$\forall x \in D$ gilt $f_k(x) \xrightarrow{k \to \infty} f(x)$. |
|
|
|
|
|
\item \underline{gleichmäßig}, falls $\sup_{x \in D} |f_k(x) - f(x)| \xrightarrow{k \to \infty} 0$. |
|
|
|
|
|
\end{itemize} |
|
|
|
|
|
\end{definition} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{satz}[Gleichmäßige Konvergenz] |
|
|
|
|
|
Sei $f_k \colon D \subseteq \mathbb{K}^{n} \to \mathbb{K}$ stetig, $f_k \xrightarrow{k \to \infty} f$ |
|
|
|
|
|
gleichmäßig mit $f\colon D \to \mathbb{K}$. Dann ist $f$ stetig. |
|
|
|
|
|
\end{satz} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{proof} |
|
|
|
|
|
Sei $x \in D$ und $\epsilon > 0$ beliebig. Da $(f_k)_{k\in\N}$ gleichmäßig gegen $f$ konvergiert, |
|
|
|
|
|
existiert ein $n = n(\epsilon) \in \N$ s.d. |
|
|
|
|
|
$\displaystyle \sup_{y \in D} |f_n(y) - f(y)| < \frac{\epsilon}{3}$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Da $f_n$ stetig, ex. $\delta > 0$, s.d. $\forall y \in D$ gilt: |
|
|
|
|
|
$\Vert x - y \Vert < \delta \implies |f_n(x) - f_n(y)| < \frac{\epsilon}{3}$. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dann gilt $\forall x, y \in D$ mit $\Vert x - y \Vert < \delta $: |
|
|
|
|
|
\[ |
|
|
|
|
|
|f(x) - f(y)| \le |f(x) - f_n(x)| + |f_n(x) - f_n(y)| |
|
|
|
|
|
+ |f_n(y) - f(y)| < \frac{\epsilon}{3} + \frac{\epsilon}{3} + \frac{\epsilon}{3} = \epsilon |
|
|
|
|
|
.\] Also ist $f$ stetig in $x$. |
|
|
|
|
|
\end{proof} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\begin{bem} |
|
|
|
|
|
Analoge Sätze gelten allgemein für Funktionen auf kompakten Mengen in |
|
|
|
|
|
normierten $(V, \Vert \cdot \Vert)$ oder metrischen $(X, d(\cdot , \cdot ))$ Räumen. |
|
|
|
|
|
\end{bem} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
\end{document} |